luckpandaथोडक्यात उत्तर
क्रेडिट नोट (Credit Note) म्हणजे काय? मराठीत अर्थ
Credit note चा मराठी अर्थ जमा पत्र. आधीच दिलेल्या इनव्हॉइसची (बीजक) रक्कम कमी करण्यासाठी विक्रेता ग्राहकाला जो दस्तऐवज देतो, तो क्रेडिट नोट: माल परत आल्यास, जास्त बिल लावले असल्यास, विक्रीनंतर ठरलेली सूट दिल्यास किंवा ऑर्डर रद्द झाल्यास. त्यात मूळ इनव्हॉइसचा क्रमांक असतो, कमी केलेल्या रकमेवरील GST ही उलटवला जातो, आणि ती रक्कम परत दिली जाते किंवा पुढच्या बिलात वजा केली जाते.
- क्रेडिट नोट विक्रेता (पुरवठादार) देतो; मूळ इनव्हॉइस बदलले किंवा हटवले जात नाही.
- GST त्याच दराने आणि त्याच प्रकारात (CGST + SGST किंवा IGST) कमी होतो, जो मूळ इनव्हॉइसवर होता.
- मुदत: पुरवठ्याचे आर्थिक वर्ष संपल्यानंतरचा 30 नोव्हेंबर, किंवा वार्षिक रिटर्न भरण्याची तारीख, यांपैकी जी आधी येईल ती.
- ज्या महिन्यात दिली त्या महिन्याच्या GSTR-1 मध्ये दाखवा; नोंदणीकृत ग्राहकाला तेवढेच ITC उलटवावे लागते.
शेवटची पडताळणी: · इतर भाषांमध्ये: English · हिन्दी · தமிழ் · Deutsch · Français
या पानावर
- क्रेडिट नोट काय करते
- हा क्रेडिट नोट जनरेटर कसा भरावा
- क्रेडिट नोट केव्हा द्यावी
- उदाहरण: माल परत आल्यावर GST क्रेडिट नोट
- क्रेडिट नोट फॉरमॅट: प्रत्येक नोंदीत काय लिहावे
- GST मध्ये क्रेडिट नोट: कलम 34 चे नियम
- क्रेडिट नोटची जर्नल एंट्री (रोजकीर्द नोंद)
- क्रेडिट नोट, डेबिट नोट, रिफंड आणि सुधारित इनव्हॉइस यातील फरक
- परदेशी ग्राहकांसाठी
- टाळायच्या चुका
- महत्त्वाच्या संज्ञा
- नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
क्रेडिट नोट काय करते
दिलेले इनव्हॉइस ही एक नोंद असते: तुमच्या मालिकेत त्याला क्रमांक असतो, ते तुमच्या विक्री खातेवहीत (सेल्स लेजर) असते आणि बहुतेक वेळा GSTR-1 मधून GST विभागापर्यंत पोहोचलेले असते. नंतर रक्कम जास्त होती असे लक्षात आले तरी ते इनव्हॉइस बदलले जात नाही. त्याऐवजी त्याच इनव्हॉइसचा संदर्भ देऊन, रक्कम किती आणि का कमी झाली हे सांगणारी क्रेडिट नोट दिली जाते.
एक क्रेडिट नोट एकाच वेळी तीन गोष्टी करते. ती तुमच्या हिशोबात विक्री कमी करते, त्या विक्रीवरील तुमची GST देयता कमी करते (आणि त्यासोबत तुमच्या व्यावसायिक ग्राहकाचे इनपुट टॅक्स क्रेडिट), आणि ग्राहकाची थकबाकी कमी करते. पैशाचे काय होणार ही वेगळी पायरी आहे: तुम्ही रक्कम परत करता (रिफंड), किंवा ग्राहक ती पुढच्या इनव्हॉइसमध्ये समायोजित करतो.
Credit note आणि debit note चा मराठी अर्थ
मराठी हिशोबात debit म्हणजे नावे आणि credit म्हणजे जमा. म्हणून credit note ला जमा पत्र आणि debit note ला नावे पत्र म्हणतात; पुस्तपालनाच्या पुस्तकांत हे शब्द येतात. व्यवहारात मात्र दुकानांत, CA कार्यालयांत, Tally सारख्या सॉफ्टवेअरमध्ये आणि GST रिटर्नमध्ये "क्रेडिट नोट" आणि "डेबिट नोट" हेच इंग्रजी शब्द चालतात. त्यामुळे दस्तऐवजावर "Credit Note" असेच शीर्षक छापा; हवे असल्यास शेजारी "क्रेडिट नोट" असेही लिहा.
हा क्रेडिट नोट जनरेटर कसा भरावा
- तुमचा व्यवसाय आणि ग्राहक जोडानाव, पत्ता आणि GSTIN मूळ इनव्हॉइसवर होते तसेच लिहा.
- मूळ इनव्हॉइसचा संदर्भ द्यानोट्समध्ये मूळ इनव्हॉइसचा क्रमांक आणि तारीख लिहा, उदा. "मूळ इनव्हॉइस INV/2026-27/0204, दिनांक 15-09-2026". एका क्रेडिट नोटमध्ये अनेक इनव्हॉइस असल्यास सर्वांचे क्रमांक लिहा.
- फक्त क्रेडिट होणाऱ्या गोष्टी लिहापरत आलेल्या प्रत्येक वस्तूसाठी किंवा जास्त बिलासाठी नग आणि दरासह एक ओळ. टक्केवारी सूटसाठी सूटच्या रकमेची एक ओळ.
- मूळ GST दर ठेवाइनव्हॉइसच्या ओळीवर होता तोच GST दर निवडा. CGST + SGST की IGST, हे दोन्ही GSTIN वरून आपोआप ठरते, जसे इनव्हॉइसवर ठरले होते.
- कारण आणि निपटारा लिहाकारण (सेल्स रिटर्न, दरातील फरक, सूट, सेवेतील त्रुटी, रद्दीकरण) लिहा आणि रक्कम परत करणार की पुढच्या इनव्हॉइसमध्ये समायोजित करणार ते सांगा.
- जारी कराएकूण रक्कम तपासा, मग जारी करण्यासाठी साइन इन करा: क्रेडिट नोटला तुमच्या मालिकेतील पुढचा क्रमांक मिळतो, हिशोबात विक्री आणि GST उलटतात, आणि ती GSTR-1 साठी तयार राहते. जारी करण्यासाठी Sales मॉड्यूल लागते.
क्रेडिट नोट केव्हा द्यावी
| परिस्थिती | उदाहरण | क्रेडिट नोट? |
|---|---|---|
| माल परत (सेल्स रिटर्न) | 25 मिक्सर ग्राइंडरपैकी 4 खराब पोहोचले आणि परत पाठवले | हो, परत आलेल्या नगांसाठी |
| जास्त बिल किंवा चुकीचा दर | 40 तासांचे बिल, काम 36 तासांचे झाले | हो, फरकाच्या रकमेसाठी |
| विक्रीनंतर सूट | करारात आधीच ठरलेली 10% तिमाही सूट | हो (सूट आधी ठरलेली आणि इनव्हॉइसशी जोडलेली असेल तरच GST कमी होतो) |
| सेवेत त्रुटी | महिन्याच्या सपोर्टचे ठरलेले तास पूर्ण झाले नाहीत | हो, ठरलेल्या कपातीसाठी |
| इनव्हॉइसनंतर ऑर्डर रद्द | कार्यक्रम रद्द झाला, इनव्हॉइस आधीच दिले होते | हो, पूर्ण रकमेसाठी |
| दुहेरी इनव्हॉइस | एकाच कामाचे बिल दोनदा झाले | हो, दुसरे पूर्ण क्रेडिट नोटने रद्द करा |
| ग्राहक पैसे देत नाही | वसूल न होणारी उधारी | नाही. बुडीत कर्ज म्हणून निर्लेखित करा (write-off); हे कलम 34 चे कारण नाही |
| कर कमी लावला | 18% ऐवजी 5% GST लावला | नाही. जादा रकमेसाठी डेबिट नोट द्या |
इनव्हॉइस अजून ड्राफ्ट असेल, तर काहीच दिले गेलेले नाही: ड्राफ्टच दुरुस्त करा. क्रेडिट नोट फक्त दिलेल्या इनव्हॉइससाठी असते.
उदाहरण: माल परत आल्यावर GST क्रेडिट नोट
नाशिकच्या Godavari Home Appliances ने पुण्याच्या Sahyadri Retail ला इनव्हॉइस INV/2026-27/0204 वर 25 मिक्सर ग्राइंडर विकले. त्यांपैकी चार वाहतुकीत खराब झाले आणि परत आले. दोन्ही GSTIN 27 (महाराष्ट्र) ने सुरू होतात, म्हणून हा राज्यांतर्गत पुरवठा आहे: मूळ इनव्हॉइसवर CGST 9% + SGST 9% लागला होता, आणि क्रेडिट नोट चार नगांवर तेच CGST आणि SGST कमी करते.
- दस्तऐवजाचे नाव: "Credit Note" (क्रेडिट नोट) स्पष्ट लिहिलेले.
- अनुक्रमांक: सलग, जास्तीत जास्त 16 अक्षरे, आर्थिक वर्षात एकमेव. इनव्हॉइसपासून वेगळी मालिका ठेवणे नेहमीचे.
- मूळ इनव्हॉइसचा क्रमांक आणि तारीख: आवश्यक; एका क्रेडिट नोटमध्ये अनेक इनव्हॉइस लिहिता येतात.
- पुरवठादाराचे नाव, पत्ता आणि GSTIN.
- प्राप्तकर्त्याचे नाव, पत्ता आणि GSTIN (नोंदणीकृत असल्यास).
- कारण: नियम 53(1A) च्या यादीत नाही, पण ऑडिटर आणि खरेदीदार ते पाहू इच्छितात.
- क्रेडिट होणारा माल: HSN, नग आणि करपात्र मूल्य.
- कमी केलेला कर मूळ दराने: इथे CGST + SGST, कारण मूळ विक्री राज्यांतर्गत होती.
- स्वाक्षरी किंवा डिजिटल स्वाक्षरी, पुरवठादाराची किंवा अधिकृत व्यक्तीची.
आकडे: क्रेडिट नोट CN/2026-27/021
| तपशील | HSN/SAC | नग | दर | करपात्र मूल्य | कर |
|---|---|---|---|---|---|
| मिक्सर ग्राइंडर 750 W, 3 जार (परत आलेले) | 8509 | 4 | ₹3,450.00 | ₹13,800.00 | ₹2,484.00 |
| करपात्र मूल्य | ₹13,800.00 | ||||
| CGST 9% | ₹1,242.00 | ||||
| SGST 9% | ₹1,242.00 | ||||
| एकूण क्रेडिट | ₹16,284.00 | ||||
INV/2026-27/0204 वरील Sahyadri Retail ची थकबाकी ₹16,284.00 ने कमी होते. Godavari ही क्रेडिट नोट ऑक्टोबर 2026 च्या GSTR-1 मध्ये (टेबल 9B) दाखवते, आणि Sahyadri ने तेवढेच ITC उलटवल्यावर Godavari चा त्या महिन्याचा CGST ₹1,242.00 आणि SGST ₹1,242.00 ने कमी होतो.
अंशतः क्रेडिट: आधी ठरलेली तिमाही सूट
Godavari आणि बंगळुरूच्या Kaveri Home Appliances यांच्या करारात आधीच लिहिले होते: "एका तिमाहीत ₹1,50,000 पेक्षा जास्त खरेदी झाल्यास त्या तिमाहीच्या इनव्हॉइसवर 10% सूट". जुलै ते सप्टेंबर 2026 मध्ये तीन इनव्हॉइसवर ₹1,80,000.00 (करपूर्व) विक्री झाली. तिमाही संपल्यावर Godavari तिन्ही इनव्हॉइसचा उल्लेख करून एकच क्रेडिट नोट देते. महाराष्ट्रातून कर्नाटकात पुरवठा असल्याने क्रेडिट IGST मध्ये असते.
अंशतः क्रेडिट नोट: ₹1,80,000.00 च्या 10%
| तपशील | HSN/SAC | नग | दर | करपात्र मूल्य | कर |
|---|---|---|---|---|---|
| Q2 2026-27 तिमाही सूट 10%, तीन इनव्हॉइस | 8509 | 1 | ₹18,000.00 | ₹18,000.00 | ₹3,240.00 |
| करपात्र मूल्य | ₹18,000.00 | ||||
| IGST 18% | ₹3,240.00 | ||||
| एकूण क्रेडिट | ₹21,240.00 | ||||
Kaveri ची थकबाकी ₹21,240.00 ने कमी होते. सूट पुरवठ्यापूर्वीच करारात ठरलेली होती आणि ठराविक इनव्हॉइसशी जोडलेली आहे, म्हणून कलम 15(3)(b) नुसार ती GST कमी करू शकते, बशर्ते Kaveri तेवढेच ITC उलटवते.
क्रेडिट नोट फॉरमॅट: प्रत्येक नोंदीत काय लिहावे
| नोंद | काय लिहावे | का |
|---|---|---|
| शीर्षक | "Credit Note" (क्रेडिट नोट) | ग्राहकाला आणि GST विभागाला दस्तऐवजाचा प्रकार सांगते |
| क्रेडिट नोट क्रमांक | तुमच्या क्रेडिट नोट मालिकेतील पुढचा क्रमांक, उदा. CN/2026-27/021 | आर्थिक वर्षात एकमेव आणि सलग; जास्तीत जास्त 16 अक्षरे |
| तारीख | ज्या दिवशी दिली | कपात कोणत्या कर कालावधीत जाईल हे ठरवते |
| मूळ इनव्हॉइस | ज्या ज्या इनव्हॉइसची रक्कम कमी होते, त्यांचा क्रमांक आणि तारीख | क्रेडिटला विक्रीशी जोडते; नियम 53(1A) मध्ये आवश्यक |
| तुमचा व्यवसाय | कायदेशीर नाव, पत्ता, GSTIN | इनव्हॉइसवर आहे तसेच |
| ग्राहक | नाव, पत्ता, GSTIN (नोंदणीकृत असल्यास) | त्याचे ITC तेवढेच कमी होते |
| कारण | सेल्स रिटर्न, दरातील फरक, सूट, सेवेतील त्रुटी, रद्दीकरण | क्रेडिट खरे असल्याचे दाखवते; ग्राहकाचे ऑडिटर मागतात |
| ओळी (लाइन्स) | काय क्रेडिट होत आहे: तपशील, HSN/SAC, नग, दर | फक्त कमी होणारा भाग, संपूर्ण इनव्हॉइस पुन्हा नाही |
| कर | मूळ ओळीचाच दर आणि प्रकार (IGST किंवा CGST + SGST) | वेगळा दर असल्यास क्रेडिट इनव्हॉइसशी जुळत नाही |
| एकूण क्रेडिट | करपात्र मूल्य + कमी केलेला कर | थकबाकी जितकी कमी होईल ती रक्कम |
| निपटारा | "खात्यात परत केले" किंवा "पुढील इनव्हॉइसमध्ये समायोजित" | पैसे परत मिळणार की नाही हे स्पष्ट होते |
| स्वाक्षरी | स्वाक्षरी किंवा डिजिटल स्वाक्षरी | GST क्रेडिट नोटवर आवश्यक |
GST मध्ये क्रेडिट नोट: कलम 34 चे नियम
CGST कायद्याच्या कलम 34(1) नुसार, कर बीजकात (टॅक्स इनव्हॉइस) करपात्र मूल्य किंवा कर जास्त लावला असेल, माल परत आला असेल, किंवा पुरवलेला माल किंवा सेवा सदोष आढळली असेल, तर नोंदणीकृत पुरवठादार क्रेडिट नोट देऊ शकतो. फेब्रुवारी 2019 पासून एकाच आर्थिक वर्षातील एक किंवा अधिक इनव्हॉइससाठी एकच क्रेडिट नोट देता येते. क्रेडिट नोटमध्ये काय काय असावे, हे नियम 53(1A) सांगतो.
मुदत
कर कमी करणारी क्रेडिट नोट, पुरवठ्याचे आर्थिक वर्ष संपल्यानंतर येणाऱ्या 30 नोव्हेंबर पर्यंत, किंवा त्या वर्षाचे वार्षिक रिटर्न भरण्याच्या तारखेपर्यंत, यांपैकी जे आधी येईल तोपर्यंत रिटर्नमध्ये दाखवावी लागते. 15 सप्टेंबर 2026 (आर्थिक वर्ष 2026-27) च्या इनव्हॉइससाठी ही मुदत 30 नोव्हेंबर 2027 आहे, जर वार्षिक रिटर्न त्याआधी भरले नसेल. त्यानंतरही कमर्शियल क्रेडिट नोट देता येते, पण तिच्यामुळे GST कमी होत नाही.
खरेदीदाराला ITC उलटवावे लागते
1 ऑक्टोबर 2025 पासून, Finance Act 2025 ने बदललेल्या कलम 34(2) च्या परंतुकानुसार (proviso), नोंदणीकृत प्राप्तकर्त्याने क्रेडिट नोटशी संबंधित इनपुट टॅक्स क्रेडिट (ITC) उलटवले असेल तरच पुरवठादार आपली आउटपुट कर देयता कमी करू शकतो (अनोंदणीकृत ग्राहकाच्या बाबतीत, कराचा भार दुसऱ्या कोणावर टाकला गेला नसेल तरच). व्यवहारात खरेदीदार इनव्हॉइस मॅनेजमेंट सिस्टिम (IMS) मध्ये क्रेडिट नोट स्वीकारतो, त्यामुळे त्याचे ITC कमी होते; खरेदीदाराने क्रेडिट नोट नाकारली तर पुरवठादाराची देयता कमी होत नाही.
GSTR-1 मध्ये नोंद
- क्रेडिट नोट ज्या महिन्यात (QRMP मध्ये तिमाहीत) दिली, त्या GSTR-1 मध्ये दाखवा; मूळ इनव्हॉइसच्या महिन्यात नाही.
- नोंदणीकृत ग्राहक: टेबल 9B, CDNR (नोंदणीकृतांना दिलेल्या क्रेडिट/डेबिट नोट).
- अनोंदणीकृत ग्राहक, जेव्हा मूळ इनव्हॉइस ₹1 लाखापेक्षा जास्तीचे आंतरराज्य B2C इनव्हॉइस किंवा निर्यात होते: टेबल 9B, CDNUR.
- इतर अनोंदणीकृत ग्राहक: त्या महिन्याच्या B2C विक्रीतून टेबल 7 (B2CS) मध्ये वजा करून दाखवा.
- आधी दाखवलेल्या क्रेडिट नोटमधील दुरुस्ती टेबल 9C मध्ये.
ई-इनव्हॉइस (IRN)
तुम्हाला ई-इनव्हॉइस बंधनकारक असेल (2017-18 पासून कोणत्याही वर्षी एकूण उलाढाल ₹5 कोटींपेक्षा जास्त), तर B2B क्रेडिट नोटसाठीही इनव्हॉइसप्रमाणेच इनव्हॉइस रजिस्ट्रेशन पोर्टलवरून (IRP) IRN घ्यावा लागतो. ज्यांची एकूण उलाढाल ₹10 कोटी किंवा त्याहून अधिक आहे, ते क्रेडिट नोट तिच्या तारखेपासून 30 दिवसांनंतर IRP वर नोंदवू शकत नाहीत; म्हणून ती वेळेत द्या आणि नोंदवा.
विक्रीनंतरची सूट
पुरवठ्यानंतर दिलेली सूट करपात्र मूल्य तेव्हाच कमी करते, जेव्हा ती पुरवठ्यापूर्वी किंवा पुरवठ्याच्या वेळी ठरलेली असते आणि संबंधित इनव्हॉइसशी जोडलेली असते (कलम 15(3)(b)), आणि प्राप्तकर्ता तेवढेच ITC उलटवतो. या अटी पूर्ण न करणारी सूट GST शिवाय फायनान्शियल किंवा कमर्शियल क्रेडिट नोटने देता येते: पुरवठादाराचा कर आणि खरेदीदाराचे ITC इनव्हॉइसवर होते तसेच राहतात (CBIC परिपत्रक 92/11/2019-GST). Finance Act 2026 कलम 15(3)(b) चे शब्द बदलून सूट कलम 34 च्या क्रेडिट नोटशी आणि ITC उलटवण्याशी जोडतो; नव्या शब्दांवर विसंबण्यापूर्वी ते अधिसूचित (notified) झाले आहेत का ते तपासा.
क्रेडिट नोटची जर्नल एंट्री (रोजकीर्द नोंद)
वर परत आलेल्या मिक्सर ग्राइंडरसाठी विक्रेत्याची नोंद विक्री आणि आउटपुट कर उलटवते आणि ग्राहकाची थकबाकी कमी करते:
| खाते | नावे (Debit) | जमा (Credit) |
|---|---|---|
| विक्री परतावा खाते (Sales Returns) | ₹13,800.00 | |
| आउटपुट CGST | ₹1,242.00 | |
| आउटपुट SGST | ₹1,242.00 | |
| Sahyadri Retail Pvt Ltd (ग्राहक) | ₹16,284.00 |
पैसे परत केल्यास: ग्राहकाचे खाते ₹16,284.00 ने नावे करा आणि बँक खाते जमा करा. ग्राहकाने क्रेडिट ठेवल्यास रक्कम त्याच्या खात्यावर राहते आणि पुढच्या इनव्हॉइसमध्ये समायोजित होते. खरेदीदार याच्या उलट नोंद करतो: पुरवठादार नावे; खरेदी परतावा (Purchase Returns) आणि इनपुट CGST, SGST जमा.
TallyPrime मध्ये हीच नोंद पार्टीच्या नावे Credit Note व्हाउचरने होते, ज्यात Bill-wise Details मध्ये मूळ इनव्हॉइस निवडले जाते. LuckPanda मध्ये क्रेडिट नोट दिल्याबरोबर ही नोंद आपोआप पोस्ट होते; पोस्ट झालेली नोंद बदलली जात नाही, फक्त उलट नोंदीने (reversal) दुरुस्त होते.
क्रेडिट नोट, डेबिट नोट, रिफंड आणि सुधारित इनव्हॉइस यातील फरक
| क्रेडिट नोट | डेबिट नोट | रिफंड | सुधारित इनव्हॉइस | |
|---|---|---|---|---|
| काय आहे | विक्रेता दिलेल्या इनव्हॉइसची रक्कम कमी करतो | विक्रेता दिलेल्या इनव्हॉइसची रक्कम वाढवतो; किंवा खरेदीदाराचा पुरवठादारावर दावा | परत केलेले पैसे | जुन्या इनव्हॉइसऐवजी नवे इनव्हॉइस |
| करावर परिणाम | हो, कमी करते | हो, वाढवते | नाही, ते काम क्रेडिट नोट करते | फक्त विशिष्ट प्रकरणांत |
| पैसे हलतात? | नाही, थकबाकी बदलते | नाही, थकबाकी बदलते | हो | नाही |
| GST मध्ये | कलम 34(1), GSTR-1 टेबल 9B | कलम 34(3), GSTR-1 टेबल 9B | पेमेंट म्हणून नोंद | नव्या नोंदणीच्या कालावधीसाठी (कलम 31(3)(a)) |
| केव्हा | माल परत, जास्त बिल, सूट, सेवेतील त्रुटी | कमी बिल, जास्त नग, दरवाढ | क्रेडिट नोटनंतर, ग्राहकाला रोख हवी असल्यास | क्वचितच; क्रेडिट नोट आणि नवे इनव्हॉइस अधिक चांगले |
"क्रेडिट नोट की रिफंड" हा गोंधळ कागद आणि पैसा वेगळे पाहिल्यावर सुटतो: क्रेडिट नोट सांगते की थकबाकी किती कमी झाली; रिफंड हे ते क्रेडिट निकाली काढणारे पेमेंट आहे. तुम्ही संपूर्ण क्रेडिट परत करू शकता, त्याचा काही भाग, किंवा काहीच नाही, आणि उरलेले पुढच्या बिलात समायोजित करू शकता.
Debit note meaning in Marathi
डेबिट नोटचा मराठी अर्थ नावे पत्र. GST मध्ये कलम 34(3) ची डेबिट नोट पुरवठादार देतो, जेव्हा इनव्हॉइसवर रक्कम किंवा कर कमी लावला गेला असेल. माल परत करताना खरेदीदार पाठवतो ती "डेबिट नोट" त्याच्या स्वतःच्या हिशोबासाठीचा दस्तऐवज आहे; तिच्यामुळे पुरवठादाराचा GST कमी होत नाही.
परदेशी ग्राहकांसाठी
भारतातून केलेल्या निर्यात इनव्हॉइसवरील क्रेडिट नोटसुद्धा कलम 34 अंतर्गतच दिली जाते आणि GSTR-1 च्या टेबल 9B (CDNUR) मध्ये जाते. ग्राहकाच्या देशाचे नियम फक्त त्याच्या करासाठी लागू होतात: ब्रिटनमध्ये VAT क्रेडिट नोटवर मूळ इनव्हॉइसचा क्रमांक, तारीख आणि स्टर्लिंगमध्ये VAT रक्कम हवी (HMRC VAT Notice 700, भाग 18); जर्मनीत तिला Rechnungskorrektur म्हणतात, "Gutschrift" नाही; अमेरिकेत credit memo हे नेहमीचे नाव आहे.
टाळायच्या चुका
- दिलेले इनव्हॉइस बदलणे किंवा हटवणे. क्रमांक मालिका आणि कर नोंद दोन्ही बिघडतात. क्रेडिट नोट द्या, गरज असल्यास नंतर नवे इनव्हॉइस.
- मूळ इनव्हॉइसचा संदर्भ न देणे. त्याशिवाय क्रेडिट जुळवता येत नाही, आणि नियम 53(1A) नुसार ती वैध GST क्रेडिट नोट राहत नाही.
- मूळपेक्षा वेगळा कर दर किंवा प्रकार. विक्री CGST + SGST ची होती तर तेच कमी करा, ग्राहक नंतर दुसऱ्या राज्यात गेला असला तरी.
- मुदत चुकवणे. पुढच्या वर्षीच्या 30 नोव्हेंबरनंतर क्रेडिट नोटमुळे GST कमी होत नाही.
- ग्राहकाकडून IMS मध्ये स्वीकार न करवून घेणे. 1 ऑक्टोबर 2025 पासून ग्राहकाने ITC उलटवल्याशिवाय तुमची देयता कमी होत नाही.
- क्रेडिट नोटलाच रिफंड समजणे. रिफंड स्वतंत्र पेमेंट म्हणून नोंदवा; तोपर्यंत ग्राहकाकडे क्रेडिट राहते.
- बुडीत कर्जासाठी क्रेडिट नोट. हे GST क्रेडिट नोटचे कारण नाही.
- इनव्हॉइसच्याच मालिकेत क्रेडिट नोट क्रमांक. वेगळी मालिका (CN/…) ठेवा, म्हणजे दोन्ही सलग राहतील.
महत्त्वाच्या संज्ञा
- क्रेडिट नोट (जमा पत्र)
- आधी दिलेल्या इनव्हॉइसची रक्कम आणि त्यावरील कर कमी करणारा विक्रेत्याचा दस्तऐवज.
- डेबिट नोट (नावे पत्र)
- इनव्हॉइसची रक्कम वाढवणारा पुरवठादाराचा दस्तऐवज; माल परत करताना खरेदीदाराचा पुरवठादारावरील दावाही.
- विक्री परतावा (सेल्स रिटर्न)
- ग्राहकाने परत केलेला माल; क्रेडिट नोटचे सर्वात नेहमीचे कारण.
- इनपुट टॅक्स क्रेडिट (ITC)
- खरेदीवर भरलेला GST, जो व्यावसायिक खरेदीदार आपल्या GST मधून वजा करू शकतो; क्रेडिट नोट तो कमी करते.
- CDNR / CDNUR
- GSTR-1 च्या टेबल 9B चे भाग: नोंदणीकृत आणि अनोंदणीकृत ग्राहकांना दिलेल्या क्रेडिट आणि डेबिट नोटसाठी.
- इनव्हॉइस मॅनेजमेंट सिस्टिम (IMS)
- GST पोर्टलवरील स्क्रीन, जिथे खरेदीदार पुरवठादारांचे इनव्हॉइस आणि क्रेडिट नोट स्वीकारतो किंवा नाकारतो.
- Credit memo
- अमेरिकेत क्रेडिट नोटचे नाव.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
Credit note meaning in Marathi: क्रेडिट नोट म्हणजे काय?
क्रेडिट नोटचा मराठी अर्थ जमा पत्र. आधीच दिलेल्या इनव्हॉइसची रक्कम आणि त्यावरील GST कमी करण्यासाठी विक्रेता देतो तो दस्तऐवज: माल परत, जास्त बिल, आधी ठरलेली सूट किंवा रद्दीकरणासाठी.
इनव्हॉइसच थेट का बदलू नये?
दिलेले इनव्हॉइस तुमच्या क्रमांक मालिकेत, हिशोबात आणि बहुतेक वेळा तुमच्या व ग्राहकाच्या GST रिटर्नमध्ये नोंदलेले असते. ते बदलल्यास कोणताही माग राहत नाही. क्रेडिट नोट स्वतःच्या क्रमांक आणि तारखेसह ते कमी करते, त्यामुळे दोन्ही नोंदी सुरक्षित राहतात.
क्रेडिट नोटमुळे ग्राहकाला पैसे परत मिळतात का?
थेट नाही. ती ग्राहकाची थकबाकी कमी करते. ग्राहकाने आधीच पैसे दिले असतील, तर तुम्ही क्रेडिटची रक्कम परत करता (स्वतंत्र पेमेंट), किंवा ग्राहक ती पुढच्या इनव्हॉइसमध्ये समायोजित करतो.
क्रेडिट नोटमध्ये GST पण कमी करायचा का?
हो, मूळ इनव्हॉइसच्याच दराने आणि प्रकाराने, म्हणजे तुम्ही दाखवलेला कर आणि ग्राहकाचे ITC समान कमी होतात. अपवाद: पुरवठ्यापूर्वी न ठरलेल्या सूटसारख्या गोष्टींसाठी GST शिवायची कमर्शियल क्रेडिट नोट.
GST मध्ये क्रेडिट नोट देण्याची मुदत काय आहे?
पुरवठ्याचे आर्थिक वर्ष संपल्यानंतरचा 30 नोव्हेंबर, किंवा त्या वर्षाचे वार्षिक रिटर्न भरण्याची तारीख, यांपैकी जी आधी येईल ती. आर्थिक वर्ष 2026-27 च्या पुरवठ्यासाठी ही जास्तीत जास्त 30 नोव्हेंबर 2027 आहे.
एका क्रेडिट नोटमध्ये अनेक इनव्हॉइस येऊ शकतात का?
हो. फेब्रुवारी 2019 पासून कलम 34 एक किंवा अधिक कर इनव्हॉइससाठी एकच क्रेडिट नोट देण्याची परवानगी देते. प्रत्येक इनव्हॉइसचा क्रमांक आणि तारीख लिहा आणि क्रेडिट एकाच आर्थिक वर्षाच्या पुरवठ्यापुरते ठेवा.
GST क्रेडिट नोट दिल्यावर ग्राहकाला काय करावे लागते?
1 ऑक्टोबर 2025 पासून, नोंदणीकृत ग्राहकाने क्रेडिट नोटशी संबंधित ITC उलटवले तरच तुमची आउटपुट कर देयता कमी होते; हे सहसा IMS मध्ये क्रेडिट नोट स्वीकारल्यावर होते. ग्राहकाला ती स्वीकारायला सांगा.
क्रेडिट नोटला ई-इनव्हॉइस (IRN) लागतो का?
हो, तुम्हाला ई-इनव्हॉइस बंधनकारक असेल तर: B2B क्रेडिट नोटसुद्धा इनव्हॉइसप्रमाणे IRP वर नोंदवल्या जातात. ₹10 कोटी किंवा अधिक उलाढाल असलेल्या व्यवसायांनी प्रत्येक क्रेडिट नोट तिच्या तारखेपासून 30 दिवसांच्या आत नोंदवावी.
GST शिवाय क्रेडिट नोट देता येते का?
हो, फायनान्शियल किंवा कमर्शियल क्रेडिट नोट म्हणून. ती देय रक्कम कमी करते, GST नाही: तुमचा कर आणि ग्राहकाचे ITC तसेच राहतात. कलम 15(3)(b) च्या अटी पूर्ण न करणाऱ्या सूटसाठी, किंवा कलम 34 ची मुदत संपल्यानंतर ती वापरा.
क्रेडिट नोट आणि डेबिट नोट यात काय फरक आहे?
क्रेडिट नोट (जमा पत्र) इनव्हॉइसची रक्कम कमी करते; डेबिट नोट (नावे पत्र) कमी बिल किंवा जास्त नगासाठी ती वाढवते. GST मध्ये दोन्ही कलम 34 अंतर्गत पुरवठादार देतो.
क्रेडिट नोटची मुदत संपते का?
इनव्हॉइसवर दिलेली क्रेडिट नोट आपोआप कालबाह्य होत नाही. ग्राहकाच्या पैशाच्या दाव्याला करारविषयक दाव्यांची सर्वसाधारण मुदत (भारतात तीन वर्षे) लागू होते. स्टोअर क्रेडिट किंवा गिफ्ट व्हाउचर वेगळे; त्यांच्या स्वतःच्या अटी असू शकतात.
पैसे न देणाऱ्या ग्राहकासाठी क्रेडिट नोट देता येते का?
कर कमी करण्यासाठी नाही. भारतात पैसे न मिळणे हे क्रेडिट नोटचे कारण नाही. उधारी तुमच्या हिशोबात बुडीत कर्ज म्हणून निर्लेखित करा; त्यावर भरलेला GST परत मिळत नाही.
क्रेडिट नोटचा क्रमांक कसा ठेवावा?
इनव्हॉइसपासून वेगळ्या सलग मालिकेत, उदा. CN/2026-27/001. क्रमांक जास्तीत जास्त 16 अक्षरांचा आणि आर्थिक वर्षात एकमेव असावा. जारी करताना LuckPanda पुढचा क्रमांक आपोआप देते.